Hợp đồng tương lai là gì
Hợp đồng tương lai là một thỏa thuận về giá. Thay vì mua một đồng coin, bạn mở một vị thế tăng hoặc giảm giá trị theo giá của đồng coin đó. Bạn không bao giờ nắm giữ đồng coin, nên không có gì để rút hay cất giữ. Bạn chỉ nắm một vị thế và tài sản thế chấp bảo chứng cho nó.
Nếu bạn mở long, bạn lời khi giá tăng và lỗ khi giá giảm. Nếu bạn mở short thì ngược lại. Tính đối xứng đó là lý do chính khiến người ta dùng futures: với spot, bạn chỉ lời được từ thị trường đi xuống bằng cách bán thứ bạn đã sở hữu.
Việc được cung cấp hay không phụ thuộc vào quốc gia của bạn, và một số khu vực hạn chế hoặc cấm cá nhân tiếp cận các sản phẩm này. Hãy kiểm tra điều gì áp dụng cho bạn trước mọi thứ khác.
Futures vĩnh cửu và futures có kỳ hạn
Có hai loại phổ biến.
Futures có kỳ hạn hết hạn vào một ngày định trước. Vào ngày đó giá hợp đồng được thanh toán theo giá spot, nên hai giá bị ép về cùng nhau.
Futures vĩnh cửu (perpetual) không bao giờ hết hạn. Bạn có thể giữ một hợp đồng mười phút hay mười tháng, miễn là còn đủ ký quỹ. Sự tiện lợi đó đặt ra một câu hỏi: cái gì giữ giá hợp đồng gần với giá thật của đồng coin? Câu trả lời là funding, một khoản thanh toán định kỳ giữa bên long và bên short. Khi hợp đồng vĩnh cửu giao dịch trên giá spot, bên long trả cho bên short, và khi nó giao dịch dưới giá spot, bên short trả cho bên long. Chi tiết, kể cả cách nó cộng dồn trên vị thế bạn giữ nhiều ngày, nằm trong funding rate là gì.
Hợp đồng vĩnh cửu chiếm phần lớn khối lượng giao dịch crypto, đó là lý do hầu hết những ai nói 'futures' là đang nói về chúng.
Ký quỹ USDT và ký quỹ bằng coin
Phần này nói về loại tiền của tài sản thế chấp và lợi nhuận của bạn.
Hợp đồng ký quỹ USDT (còn gọi là linear) dùng một stablecoin neo theo đô la làm ký quỹ. Lãi lỗ của bạn tính bằng USDT, và một đơn vị hợp đồng có giá trị ổn định theo kiểu đô la. Đây là mô hình dễ suy luận hơn, và là thứ phần lớn người mới bắt đầu.
Hợp đồng ký quỹ bằng coin (inverse) dùng chính đồng coin cơ sở làm ký quỹ. Nếu bạn long BTC với BTC làm tài sản thế chấp, bản thân tài sản thế chấp của bạn cũng biến động theo thị trường. Khi đó giá trị tài khoản quy ra đô la thay đổi cả từ lệnh lẫn từ tài sản thế chấp, khiến phép tính kém trực quan hơn và rủi ro kém rõ ràng hơn.
Hãy chọn mô hình mà bạn tính được ra giấy. Nếu bạn không thể dự đoán mức lỗ quy ra đô la trước khi mở lệnh, bạn chưa sẵn sàng cho hợp đồng đó.
Ký quỹ: ban đầu và duy trì
Ký quỹ là tài sản thế chấp bảo chứng cho vị thế của bạn.
Ký quỹ ban đầu là số bạn nạp để mở lệnh. Nó bằng giá trị danh nghĩa của vị thế chia cho đòn bẩy của bạn. Một vị thế 1.000 ở đòn bẩy 10x cần 100 ký quỹ ban đầu.
Ký quỹ duy trì là mức vốn chủ tối thiểu sàn yêu cầu để giữ vị thế mở. Nếu khoản lỗ đẩy vốn chủ của bạn xuống dưới mức đó, vị thế bị thanh lý. Tỷ lệ phần trăm chính xác khác nhau theo hợp đồng và cỡ vị thế, nên hãy đọc chúng trên sàn thay vì đoán.
Bản thân đòn bẩy, và vì sao con số bạn chọn thay đổi khoảng cách tới điểm thanh lý, được trình bày trong đòn bẩy trong crypto. Đây là bản tóm tắt: đòn bẩy càng cao nghĩa là ký quỹ cho mỗi đơn vị phơi nhiễm càng ít, nghĩa là càng ít khoảng trống trước khi sàn đóng vị thế của bạn.
Ký quỹ cross và isolated
Ký quỹ isolated gán một số tiền cố định cho một vị thế. Nếu nó bị thanh lý, bạn mất đúng số đó và không mất gì khác.
Ký quỹ cross cho tất cả vị thế của bạn dùng chung toàn bộ số dư tài khoản làm tài sản thế chấp. Nó giảm khả năng một vị thế đơn lẻ bị thanh lý, nhưng một nhịp di chuyển đủ xấu có thể cuốn đi toàn bộ số dư.
Người mới thường hợp với ký quỹ isolated hơn, vì mức lỗ tối đa được biết trước khi bạn bấm.
Mark price và last price
Có hai mức giá quan trọng và chúng không giống nhau.
Last price là mức giá nơi giao dịch gần nhất trên hợp đồng đó diễn ra. Nó có thể giật mạnh khi sổ lệnh mỏng.
Mark price là một giá tham chiếu, thường được tính từ các chỉ số spot và một mức premium được làm mượt, mà sàn dùng để tính lãi lỗ chưa hiện thực và kích hoạt thanh lý. Mục đích của nó là ngăn một giao dịch bị thao túng hoặc thiếu thanh khoản đơn lẻ thanh lý tất cả mọi người.
Hệ quả thực tế: bạn có thể thấy một cái râu nến trên biểu đồ chạm mức thanh lý của mình mà không bị thanh lý, vì mark price chưa bao giờ tới đó. Điều ngược lại cũng có thể xảy ra. Hãy kiểm tra các lệnh stop của bạn kích hoạt theo giá nào, vì nhiều sàn cho bạn chọn theo từng lệnh.
Thanh lý
Thanh lý là việc vị thế của bạn bị đóng cưỡng bức khi mark price chạm mức mà ký quỹ của bạn gần như cạn. Bạn sẽ không nhận được cuộc gọi nào. Sàn đóng vị thế, thường tính một khoản phí thanh lý, và bạn giữ lại phần còn lại, thường là không còn gì.
Thanh lý là kết thúc của một lệnh bạn không hề lên kế hoạch. Stop-loss là cùng khoản lỗ đó nhưng theo điều kiện của bạn, và gần như luôn gần hơn giá thanh lý. Cách đặt stop và mục tiêu nằm trong stop-loss và take-profit.
Phí: tính trên giá trị danh nghĩa, không phải trên ký quỹ
Đây là phần mà đa số người mới đánh giá thấp.
Các sàn tính phí maker khi lệnh của bạn thêm thanh khoản (một lệnh limit chờ sẵn được khớp) và phí taker khi nó lấy đi thanh khoản (một lệnh market, hoặc một lệnh limit khớp ngay lập tức). Taker thường là mức cao hơn trong hai loại. Cả hai đều là một tỷ lệ phần trăm của giá trị danh nghĩa của vị thế, tức toàn bộ cỡ vị thế, không phải của ký quỹ.
Điều đó có nghĩa là đòn bẩy không đổi mức phí, nó đổi độ lớn của khoản phí so với tiền của chính bạn.
Ví dụ cụ thể (số liệu giả định, chỉ để minh họa). Giả sử phí taker là 0,05% mỗi chiều, nên 0,10% cho cả vào lẫn ra. Bạn dùng 100 vốn của mình, và giá đi theo hướng có lợi 0,5%.
| | 1x | 10x | |---|---|---| | Cỡ vị thế (danh nghĩa) | 100 | 1.000 | | Lãi gộp ở +0,5% | 0,50 | 5,00 | | Phí khứ hồi (0,10% danh nghĩa) | 0,10 | 1,00 | | Kết quả ròng | +0,40 | +4,00 | | Ròng theo % trên 100 của bạn | +0,4% | +4,0% | | Phí theo % trên 100 của bạn | 0,1% | 1,0% |
Giờ cũng lệnh đó, nhưng giá chỉ di chuyển +0,08%.
| | 1x | 10x | |---|---|---| | Lãi gộp ở +0,08% | 0,08 | 0,80 | | Phí khứ hồi | 0,10 | 1,00 | | Kết quả ròng | -0,02 | -0,20 | | Ròng theo % trên 100 của bạn | -0,02% | -0,2% |
Giá đi đúng hướng mà bạn vẫn mất tiền, vì nhịp di chuyển nhỏ hơn chi phí khứ hồi. Ở 10x, khoản lỗ lớn gấp mười lần so với vốn của bạn. Phí là một phần cố định của nhịp di chuyển ở mọi mức đòn bẩy, nhưng nó là một lát lớn hơn của vốn bạn khi vị thế lớn hơn. Nếu bạn giao dịch thường xuyên, lát đó bị trả lại mỗi lần.
Các khoản funding, nếu bạn giữ qua một kỳ thanh toán, cộng thêm lên trên.
Khi nào futures hợp lý so với spot
Futures hợp lý khi bạn cần thứ mà spot không cho được:
- Short một đồng coin mà bạn tin là đang bị định giá quá cao.
- Phòng hộ một khoản spot đang nắm giữ mà bạn không muốn bán.
- Hiệu quả vốn, khi cỡ vị thế được đặt theo khoảng cách stop-loss và ngân sách rủi ro, không phải theo số tiền bạn có thể mua đứt. Xem quản lý rủi ro khi giao dịch crypto.
Spot hợp lý khi bạn muốn nắm một đồng coin lâu dài, khi bạn không muốn rủi ro thanh lý, hoặc khi bạn vẫn đang học. Spot không có funding, không có margin call và khoản lỗ giới hạn ở số bạn đã trả.
Một người mua dài hạn dùng futures chỉ để có con số lớn hơn trên màn hình đang gánh các chi phí mà không dùng đến các tính năng.
Giao dịch futures crypto còn khả thi không?
Câu trả lời trung thực là nó phụ thuộc vào hai thứ: chi phí và edge của bạn. Đây là lập luận, không phải một thống kê.
Mỗi lệnh trả phí, một khoản spread hoặc slippage, và đôi khi cả funding. Các chi phí này gần như biết trước. Một edge, tức mức lời trung bình mỗi lệnh trước chi phí, thì không biết trước và phải được đo. Với giao dịch ngắn hạn, nhịp di chuyển điển hình mà một tín hiệu bắt được là nhỏ, và nhiều edge như vậy nhỏ hơn chi phí khứ hồi. Khi điều đó đúng, chiến lược lỗ sau chi phí kể cả khi nó đoán đúng hướng hơn một nửa số lần.
Vì vậy futures khả thi với một trader đã đo được edge sau phí trên đủ nhiều lệnh, dùng stop trên mọi vị thế và định cỡ rủi ro có chủ đích. Chúng không hợp với người mới thấy một biểu đồ trông như hiệu quả. Nếu bạn đang cân nhắc các phong cách giao dịch chủ động, day trading là gì trình bày chi phí ăn mòn thay đổi thế nào khi bạn giao dịch thường xuyên hơn.
Điều kiện thị trường cũng quan trọng. Một phương pháp hiệu quả trong xu hướng có thể chảy máu trong vùng đi ngang, đó là chủ đề của các chế độ thị trường.
Sai lầm lớn nhất của người mới
Dùng đòn bẩy để khiến một tài khoản nhỏ cảm thấy lớn hơn, mà không có stop-loss.
Điều đó rất hấp dẫn: một nhịp 1% thành 10% ở 10x, và 20% ở 20x. Nhưng cùng nhịp đó đi ngược lại cũng bị phóng đại, mức thanh lý của bạn gần lại, và mỗi lần vào ra thêm đều trả phí trên vị thế lớn hơn. Khi đó tài khoản phụ thuộc vào việc đúng nhanh, và vào việc giá không quét râu nến qua mức của bạn trên đường đi.
Cách sửa thì nhàm chán. Quyết định bạn có thể mất bao nhiêu trên lệnh trước khi vào, đặt stop ở đó, và để điều đó quyết định cỡ vị thế. Đòn bẩy trở thành kết quả của phép tính đó, không phải một mục tiêu.
Một bản ghi futures công khai cho thấy điều gì
Một tuyên bố về futures thì dễ đưa ra và khó kiểm chứng. Một bản ghi thì kiểm chứng được, nếu nó có tính chi phí.
Darwin Lab là một bot dùng thuật toán di truyền tự tiến hóa, được xây dựng cho Binance Futures, giao dịch các hợp đồng vĩnh cửu ký quỹ USDT. Nó đã giao dịch bằng tiền thật ở đó từ tháng 4 đến tháng 6 năm 2026. Sau đó số tiền được rút ra để sửa vấn đề phí ăn mòn, và từ tháng 6 năm 2026 các tín hiệu của nó chạy trên paper. Engine paper tính đủ phí taker khứ hồi cho mọi lệnh, nên các con số không bị tô hồng bởi việc thực thi miễn phí.
Tính ròng sau phí, các tín hiệu paper đã công bố của nó chưa cho thấy edge nào so với các điểm vào ngẫu nhiên với cùng stop và mục tiêu. Đó là một kết quả đáng nói thẳng, vì nó đúng là điều mà các chi phí mô tả ở trên dự báo là phổ biến: một chiến lược phải thắng một đồng xu tung với biên độ lớn hơn phí thì mới kiếm được gì.
Bạn có thể tự đọc bản ghi đã tính phí tại bản ghi kết quả. Đây là thông tin giáo dục, không phải lời khuyên tài chính.